آسمان ایران

حیات life

سالهاست که انسان از خود می پرسد که آیا تنها حیات هوشمند است؟ آیا جز در این سیاره در مکان دیگری نوعی از حیات وجود دارد؟ آیا تنها امکان برای وجود حیات مانند زمین بر پایه سه عنصر هیدروژن، اکسیژن و کربن است یا عناصر دیگر نیز می توانند پایه های حیات را تشکیل دهند؟

برای پاسخ به این پرسش ها بهتر است تعریفی برای حیات قرار دهیم و بر اساس آن پاسخی بیابیم.

تعریف حیات: به سلول ها یا مولکولهایی که توانایی تکثیر داشته باشند، به خود متکی باشند، بتوانند خود را با محیط هماهنگ کنند، به وسیله پیام های الکتریکی یا شیمیایی در درون خود میان اجزایشان ارتباط برقرار کنند.

انواع حیات ها برای بقا باید قدرت دفاع از خود را داشته باشند و برخی دیگر علاوه بر این برای بقا به نابود کردن دیگر نوع های حیات نیاز دارند، و هرچه قدرت درک و هوشمندی آنها بیشتر باشد توان نابود کردنشان نیز بیشتر می شود. پس اگر ما حیات هوشمند دیگری را بیابیم خوب است آنقدر از ما دور باشد که به فکر نابودی یکدیگر نیفتیم.

ما برای پاسخ دادن به این پرسش که آیا بجز در زمین در جای دیگری نیز حیات وجود دارد به این توجه داریم که کربن و آب مایع اصلی ترین مواد تشکیل دهنده تمام موجودات زنده بر روی زمین است، و از آنجا که هیدروژن فراوان ترین عنصر در کیهان است و در اکسیژن و کربن نیز در دل ستارگان به وسیله همجوشی هسته ای در حال شکل گیری است پس مواد نخستین مورد نیاز شکل گیری حیات در هرجا که ستاره ای منفجر شود و عناصر درونی اش را به فضای میان ستاره ای بفرستد وجود دارد. اما ترکیب هیدروژن و اکسیژن که به آب تبدیل می شود باید به صورت آب مایع موجود باشد. جدای از این عناصر سه ارگان برای وجود حیات لازم است، نخست مولکول هایی که نقشه حیات در آنهاست DNA ، سپس مولکولهایی که بر اساس طرح شروع به ساخت میکنند یعنی مهندسای حیات RNA و در پایان پروتیین هایی که ژن ها و آنزیم های مورد نیاز برای حیات را آماده می کنند. حال باید به دنبال نقاطی بگردیم که امکان وجود آب مایع در آنها باشد. از اینجا به بعد جستجوی ما به دو بخش تقسیم می شود، یک بخش به درون منظومه خورشیدی می پردازد و بخش دیگر در ورای منظومه خورشیدی به جستجو مشغول است.

در منظومه خورشیدی سه احتمال بجز زمین برای وجود حیات در دست داریم. نخستین کاندید مریخ است که مدتی است مدارگرد ها و سطح نشین های ناسا در آن به دنبال بقایای حیات یا شاید نوعی از حیات که اکنون وجود داشته باشد می گردند. کاندید دوم اروپا قمر مشتری است که در زیر سطح پوشیده از یخ آن اقیانوسی از آب مایع وجود دارد و احتمال زیستن نوعی از حیات در آن است فشاری که یخ سطحی این ماه ایجاد می کند از تبخیر شدن آب جلو گیری کرده و شاید در اعماق اقیانوس گرمایی که هسته تولید می کند منبع انرژی برای نوعی از حیات باشد. احتمالا طی چند دهه آینده کاوشگری به اروپا فرستاده خواهد شد تا شاید وجود حیات را گزارش دهد. کاندیدای سوم قمر مشتری تیتان است که دانشمندان بر این باورند در زیر اقیانوس های متان آن آب مایع می تواند وجود داشته باشد، در سال 2004 کاوشگر هویگنس Huygens به وسیله کاسینی Cassini به سمت تیتان برده شد و در جو آن رها شده برای مدتی کمتر از یک ساعت داده هایی خود را به کاسینی فرستاد تا به وسیله آن به زمین ارسال گردند. البته این کاوشگر برای یافتن حیات به تیتان فرستاده نشد بلکه برای دیدن فضای زیرین ابرهای این قمر و نوع اتمسفر آن بود.

در جستجوی حیات ورای منظومه خورشیدی از سه روش تا کنون استفاده شده، در دو روش نخست مبنا یافتن سیاره ای در ورای منظومه خورشیدی است که در کمربند حیات goldilocks zone (در اطراف هر ستاره فاصله ای وجود دارد که با بودن یک سیاره در آن آب مایع می تواند وجود داشته باشد) یک ستاره در حال گردش باشد. این سیاره باید به اندازه ای جرم داشته باشد که بتواند از اتمسفر خود نگه داری کند در صورت نبود اتمسفر آب مستقیم از یخ به بخار تبدیل می شود رخدادی که در ماه و مریخ مشاهده می کنیم. روش نخست عکس برداری مستقیم از سیاره است که با آماده شدن تلسکوپ 40 متری اروپا و تلسکوپ جیمز وب (جانشین هابل) که به تاج نگار ستاره ای مجهز است (این وسیله جلوی رسیدن نور ستاره را می گیرد و اگر سیاره ای در اطراف آن باشد مشاهده می شود) در روش بعدی با مشاهده حرکت ستاره نسبت به گرانیگاهش می توان وجود سیاره ای را آشکار کرد، بیشتر سیاره هایی که تاکنون با این روش آشکار شده اند بسیار بزرگ بوده و می توان امید داشت که در ماه هایشان آب مایع باشد. در روش بعدی ما یک راست به دنبال حیات هوشمند پیشرفته می گردیم، در حدود یک قرن است که ما در حال اعلام وجود خود با فرستادن امواج رادیویی به همه  سو هستیم هر چند قدرت این امواج با مجزور فاصله نسبت وارون دارند، یعنی هرچه بیشتر از زمین دور شوند به دستگاه مدرن تر و قوی تری برای آشکار سازیشان نیاز است. ما نیز در طرحی به نام SETI به دنبال امواج رادیویی با منبعی غیر طبیعی هستیم، این کار از دهه 1960 آغاز شده و تا کنون ادامه دارد. فرانک دریک Frank Drake و کارل ساگان Carl Sagan فرمولی را برای یافتن احتمال وجود حیات بدست آورده اند که در پایین آمده:

N=(R*f_p *n_e*f_l*f_i*f_c)*L

که در آن:

N: شمار حیات های پیشرفته ای که خواستار برقراری ارتباط هستند و توان آن را هم دارند

R: سرعت شکل گیری ستاره ای مناسب جهت میزبانی حیات مانند خورشید

f_p: کسری از ای ستاره ها که دارای منظومه سیاره ای هستند

n_e: شمار سیاره های یک منظومه که شرایط نگه داری حیات را دارند

f_l: کسری از سیاره ها که حیات در آن شکل گرفته

f_i: کسری از حیات که به هوشمندی رسیده اند

f_c: شماری از حیات های هوشمند که خواستار برقراری ارتباطند

L: زمانی که یک تمدن توان برقراری ارتباط را دارد

در خوشبینانه ترین شرایط N به 100 نزدیک می شود، و در حالتی که خوشبین نباشیم این عدد در حدود یک صدم بدست می آید.

نوشته شده توسط آرش

persiansky